معماري پايدار
معماري پايدار يكي از جريان هاي مهم معماري معاصر است؛ جرياني كه عكس العملي منطقي در برابر مسائل و مشكلات به وجود آمده عصر صنعت به شمار مي رود. همانگونه كه مي دانيم با انقلاب صنعتي و پيشرفت هاي فني- تكنولوژيكي در عرصه معماري ، معماري بومي اقصي نقاط دنيا كه با توجه به طبيعت و محيط پيرامون خود شكل مي گرفت و همساز با اقليم سر برمي افراشت، به دست فراموشي سپرده شد. معماري مدرن نيز كه زاده اين تحولات بود، به طور كل بستر شكل گيري معماري را ناديده گرفت. پيشرفت هاي عظيم تكنولوژي استخراج نفت و ساير ذخاير زيرزميني نيز استفاده هر چه بيشتر اين منابع تجديد ناپذير را فراهم آورد و لذا با وجود منابع سوختي فراواني كه در دسترس بود، تامين نيازهاي گرمايشي به راحتي ميسر شد.
دهه 70 را مي توان دهه آگاهي يافتن از بحران هاي زيست محيطي ناميد كه عكس العمل هايي را در دنيا ايجاد كرد كه توسعه پايدار يكي از آنهاست. توسعه پايدار كه در دهه 70 مطرح شد، حاصل شناخت عميق نسبت به محيط پيرامون بوده است. از آنجا كه طبق آمار، 50 درصد ذخاير سوختي در ساختمان ها مصرف مي شود، لذا جست وجوي راه حل اساسي براي اين معضل بديهي مي نمايد. نكته ديگر اينكه علاوه بر توجه به طبيعت، توجه به انسان نيز در اهم موارد قرار گرفت. انسان مدرن كه در پس جوامع صنعتي به ابزار بدل شده است، نقطه اصلي توجه توسعه پايدار است و مي توان گفت كه طراحي پايدار و توسعه پايدار به خاطر ابعاد انسان مدارانه و انسان گرايانه ارزش و اعتباري خاص يافته اند.
توسعه پايدار، توسعه اي است كيفي و متوجه كيفيات زندگي است و هدف از آن، بالا بردن سطح كيفيت زندگي براي آيندگان است.
توسعه پايدار در سه حيطه داراي مضامين عميقي است: 1 - پايداري محيطي 2 - پايداري اقتصادي 3- پايداري اجتماعي
در راستاي تحقق اهداف توسعه پايدار، پايداري محيطي در ارتباط با معماري اهميت زيادي دارد و مسائل زيست محيطي كه آينده بشر را به خطر انداخته است، معماران را به چاره انديشي وا داشته است.
پايداري محيطي با هدف حفظ محيط زيست بر موارد زير تاكيد دارد:
- كاهش اتلاف و پخش انرژي در محيط
- كاهش توليد تاثير گذارنده ها بر سلامت انسان
- استفاده از مواد قابل بازگشت به چرخه طبيعت
- رفع سموم مواد
پايداري محيطي در عرصه كار معماران نيز با اهداف زير تبيين مي شود:
- مصرف بهينه منابع انرژي
- استفاده از مصالح تجديد پذير
- حفاظت و عرضه انرژي و بازيافت كامل آن بدون ايجاد آلودگي
اصل طراحي پايدار بر اين نكته استوار است كه ساختمان، جزئي كوچك از طبيعت پيراموني است و بايد به عنوان بخشي از اكوسيستم عمل كند و در چرخه حيات قرار گيرد.
طراحي پايدار همانگونه كه ذكر شد، طراحي است مردمي و لذا كيفيت فضاهاي داخلي ساختمان اهميت ويژه اي مي يابند. حال اين سئوال مطرح است كه كيفيت خوب چگونه حاصل مي آيد؟ بدون ترديد كيفيت مطلوب بدون توجه به طبيعت، نورگيري مناسب فضاها و تهويه مطبوع فراهم نمي آيد. در ضمن از آنجا كه پايداري و ماندگاري خود ساختمان به عنوان يك پديده مد نظر است، لذا ساختن با كيفيت بالا و استفاده از مصالحي با قابليت ماندگاري طولاني نيز بايد در نظر گرفته شود. رسيدن به چنين شرايطي با استفاده از مديريت كارآمد و به كار گيري آخرين تكنولوژي ها صورت مي گيرد. دستيابي به استانداردهاي بالاي كيفيت، امنيت و آسايش كه در واقع سلامت انسان ها را تامين مي كند از مهمترين اهداف معماري پايدار است. در ضمن اينكه اين نكته را نبايد ناديده گرفت كه بهره گيري از تجربيات گذشتگان در بهبود كيفيت معماري، راهگشاي دستيابي به طراحي پايدار خواهد بود.
بهبود كيفيت معماري در طراحي پايدار در راستاي نيل به يك هدف صورت مي گيرد و آن هم آسايش است. نكته مهمي كه در اين نوع معماري مورد توجه قرار مي گيرد، آن است كه تمامي عوامل دخيل در آسايش، مرتبط با هم و به صورت يك سيستم واحد در نظر گرفته مي شود. آنچه زيرمجموعه آسايش در معناي عام آن قرار مي گيرد عبارتند از: آسايش، آرامش، امنيت، ايمني و سلامت. آنچه به تفصيل پيرامون طراحي پايدار گفته شد، نشان دهنده نوعي نگرش به معماري است كه بر چند نكته اساسي اشاره دارد:1- كيفيت گرايي 2- توجه به آينده 3- توجه به محيط، لذا طراحي پايدار يك سبك فرمال نيست و برگرفته از شرايط زودگذر و هيجانات آني نيست، بلكه در بطن خود واجد مفاهيم عميقي است كه پيوند دهنده انسان، طبيعت و معماري است.
چارلز جنكز
چارلز جنكز در آخرین فصل كتابش این مسئله را خاطر نشان میسازد كه نابودی زمین توسط ما منجر به نابودی 27000 گونه زیستی در یكسال میشود یعنی هفتاد و چهار انقراض در یك روز و یا سه نابودی در یك ساعت! مدارك جدیدتری براساس مجله تایم مورخ 31 ژانویه 2000، این تعداد را بالاتر نشان میدهد یعنی صدها انقراض در یك روز!
گرم شدگی كره زمین، نازك شدن لایه ازن بعلت استفاده از انواع آلاینده ها، افزایش آلودگی محیط زیست و انقراض گونههای زیستی همه و همه با هم میآمیزند تا ضرورت بوم شناسی و مسائل زیست محیطی را برای آینده قابل پیشبینی گردانند. بطوریکه پیشی گرفتن خاكستری در برابر جهان سبز آینده، قابل تأمل ترین مسئله قرن حاضر به شمار می آید.
در این میان توسعه به عنوان یكی از بزرگترین عوامل تغییر محیط زیست و به تبع آن ساخت و ساز كه جزو صنایع بزرگ در استخدام نیروی انسانی (صدها هزار كارگران ساختمان و فنون مربوطه)، باعث از بین بردن زمینهای كشاورزی، فرسایش خاك و آلوده كننده محیط زیست و به مخاطره انداختن سلامتی و بهداشت مردم است و بر بحران انرژی دامن می زند. بحرانی که در اواسط دهه 1965 با افزایش میزان آلودگی محیط زیست هشداری به جهانیان محسوب شد، سبب تشکیل گروههای طرفدار محیط زیست كه از حامیان محیط زیست در جهان بودند گردید و مفهوم گسترده ای تحت عنوان پایداری را پی گیری نمود.
اصطلاح پایداری (sustainable) برای نخستین بار در سال 1986 توسط كمیته جهانی گسترش محیط زیست تحت عنوان (رویارویی با نیازهای عصر حاضر بدون به مخاطره انداختن منابع نسل آینده برای مقابله با نیازهایشان) مطرح شد و هرروز بر ابعاد و دامنه آن افزوده می شود تا استراتژیهای مناسبی پیش روی جهانیان قرار گیرد.
در این جهان، معماران نیز همسو با سایر دست اندرکاران در پی یافتن راهکارهای جدیدی برای تأمین زندگی مطلوب انسان بوده اند. بدیهی است که زندگی، کار، تفریح، استراحت و ... همه و همه فعالیت هایی می باشند که در فضاهای طراحی شده توسط معماران صورت پذیرفته و از آنجا که نقاط ضعف و قوت یک ساختمان بر زیست بوم جهان تاثیر مستقیم خواهد داشت، وظیفه ای بس حساس در این خصوص بر عهده معماران می باشد. کاربرد مفاهیم پایداری و توسعه پایدار در معماری، مبحثی به نام «معماری پایدار» آغاز نموده اند كه مهترین سرفصلهایی آن با عنوان "معماری اكوـ تك"، "معماری و انرژی ـ معماری سبز" ایجاد می گردد.
تعاریف ساخت و ساز پایدار
ساخت و ساز پایدار این چنین تعریف شده است: «مدیریت یك محیط پاك و سالم براساس بهرهبرداری مؤثر از منابع طبیعی و اصول اكولوژیكی» که هدف از طراحی ساختمانهای پایدار کاهش آسیب آن بر روی محیط و منابع انرژی و طبیعت است، كه شامل قوانین زیر میباشد:
1 – كاهش مصرف منابع غیر قابل تجدید
2 – توسعه محیط طبیعی
3- حذف یا كاهش مصرف مواد سمی و یا آسیب رسان بر طبیعت در صنعت ساختمانسازی
بابراین بطور خلاصه ساختمان پایدار را میتوان این چنین تعریف نمودد: ساختمانی كه كمترین ناسازگاری و مغایرت را با محیط طبیعی پیرامون خود و در پهنه وسیعتر با منطقه و جهان دارد.
تكنیكهای ساختمانسازی در یك پهنه وسیع در جهت تأمین كیفیت یكپارچه از نظر اقتصادی، اجتماعی و محیطی می كوشند. بنابراین استفاده معقول از منابع طبیعی و مدیریت مناسب ساختمان سازی به حفظ منابع طبیعی محدود و كاهش مصرف انرژی كمك نموده (محافظت انرژی) و باعث بهبود كیفیت محیطی میشود. www.buildsustainably.org
اهدف کلی ساختمانهای پایدار
• بهرهبرداری مناسب از منابع و انرژی
• جلوگیری از آلودگی هوا
• مطابقت با محیط
اصول توسعه ساخت و ساز پایدار
برای ایجاد تعادل میان سطوح تنوع زیستی، سه اصل توسعه صنعت ساخت وساز پایدار كه در جهت و حفظ تنوع زیستی در شهر باید رعایت شوند، به شرح زیر است:
• استفاده پایدار از منابع زیستی: بدین معنا كه باید دقت شود كه منابع زیستی بهرهبرداری شده در سامانههای توسعه در كجا استفاده میشوند، و چگونه میتوان آنها را پایدار نگهداشت، و از منابعی كه سریعتر جایگزین میشوند استفاده شود. به عنوان مثال؛ از چوب درختهایی باید استفاده شود كه سریعتر رشد كرده و میتوانند جایگزین شوند. همچنین از منابع متنوع استفاده كرد،كه نوع خاصی از بین نرود، و یا مثلا مساحت جنگلها را مقدار ثابتی نگهداشت و از مقدار میعنی كمتر نشوند، و یا از گونه خاص موجودی به علت منافع اقتصادی حمایت نشوند.
• استفاده از منابع تجدید ناپذیر: استفاده عاقلانه از منابع غیر قابل تجدید باید به طور گسترده اعمال شود. به عنوان مثال؛ استفاده از منابع فسیلی برای سوخت غیر عاقلانه است. و یا در ساختن صندلی از چوبی استفاده شود كه در طبیعت از سرعت تجدیدپذیری و جایگزینی بالاتری برخوردار است.
• كاربرد معقول از چوب (به عنوان یک منبع تجدید ناپذیر) باعث میشود كه به اصل منبع لطمهای نخورده و امكان جایگزینی آن در طبیعت وجود داشته باشد، و حتی در نوع رنگی كه در آن بكار برده میشود از موادی كه كمتر كه برای محیط زیست ضرر دارد استفاده شود.
• حفاظت از تنوع زیستی: از منابع زیستی به خوبی نگهداری شود،و مشاركت افراد جامعه در جهت بقاء و تنوع زیستی موجود الزامی باشد. طوری از سامانه استفاده شود كه همه اجزاء خود حافظ مجموعه باشند. مردم به طور صحیح از منابع محیطی بهره گیرند، و به آنها آموزش داده شود كه از هر محصول یا منبعی در جای خود و به صورت بهینه استفاده كنند. مثلا در مورد مبلمان شهری، استفاده صحیح از ان به مردم آموزش داده شود. و با اندك نقصی به كنار گذاشته نشوند، بلكه تعمیر و یا در غیر این صورت به محصولی دیگر تبدیل و یا در نهایت مواد اولیه آن بازیافت شود. (مفیدی، مبانی مقدماتی توسعه و طراحی شهر پایدار)
طراحی پایدار و اصول اولیه آن
طراحی پایدار همكاری متفكرانه معماری با مهندسی مكانیك، برق و سازه است. علاوه بر فاكتورهای متداول طراحی مانند زیبایی، تناسب و بافت و سایه و نور و امكاناتی كه باید مد نظر قرار گیرند، گروه طراحی باید به عوامل طولانی مدت محیطی، اقتصادی و انسانی توجه نموده و اصول اولیه آنرا که به قرار زیر است، مد نظر قرار دهد:
• درك محیط:
طراحی پایدار با درك از محیط آغاز میشود. اگر ما به امكانات محیطی كه در آن هستیم آگاه باشیم میتوانیم از صدمه زدن به آنها جلوگیری كنیم. درك محیط باعث مشخص شدن مراحل طراحی از جمله جهت قرارگیری نسبت به خورشید و چگونگی قرارگیری ساختمان در سایت و حفظ محیط پیرامون و دسترسی سیستم نقلیه و پیاده میگردد.
• ارتباط با طبیعت:
چه ساختمان در داخل محیط شهری باشد و چه در یك محیط طبیعیتر، ارتباط دادن طبیعی به محیط طراحی شده روح و جان میبخشد.
• درك روندهای موجود در طبیعت: در سیستم موجود در طبیعت زباله موجود نیست. لاشه یك موجود، غذای یك موجود دیگر میشود. به بیان دیگر موجب احترام بشر به نیازهای انواع گونههای طبیعــــی می گردد. رونــــــدهایی كه باعث احیـــا میشوند تا ضایع كردن، به بیشتر زنده مــاندن ما می انجامند.
• درك تأثیرات محیطی:
طراحی پایدار سعی در درك تأثیرات محیط از طریق ارزیابی و تحلیل سایت دارد:
ارزیابی انرژی مصرفی، سمیت مصالح و تكنیكهای ساختمان سازی .
بطوریکه تأثیر منفی محیطی را میتوان از طریق استفاده مصالح ساختمان سازی پایدار، مصالح با سمیت كمتر و مصالح ساختمانی قابل بازیافت کاهش داد.
• روند مشاركتی طراحی:
طراحان پایدار، اهمیت توجه به هر نظری را میدانند. همكاری با مهندسین مشاور و متخصصین دیگر در مراحل اولیه طراحی صورت میپذیرد. طراحان همچنین به نظرات ساكنین محلی و همسایگان محلی نیز توجه میكنند.
• درك مردم:
طراحان پایدار باید به فرهنگ و دین و نژاد مردمی كه قرار است برای آنها طراحی كنند، توجه كنند.
بنابراین معماری پایدار تركیبی چند ارزشی در بر دارد:
زیبایی شناسی، محیط، اجتماع، سیاست و بعبارتی طراحی و ساختمان سازی هماهنگ با محیط.
یك معمار باید زیركانه چند فاكتور را در نظر بگیرد: مقاومت و پایداری و طول عمر بنا، مصالح مناسب، و مفهوم و كانسپت. www.susarch.com
تمام اصول معماري پايدار بايد در يک پروسه کامل – که منجر به ساخته شدن محيط زيست سالم مي شود- تجسم يابد.
|
مفاهيم پايه: معماری پایدار چیست؟ |
|
|
| معماری پایدار ایرانی در رم |
| خبر - برگزيده ها | |
|
هدف اصلی از نمایش این آثار نشان دادن چگونگی انطباق معماری سنتی در ایران با اقلیم و طبیعت و نحوه غلبه کردن انسان بر مشکلات ويژهای است که در هر بخش از این فلات پهناور وجود داشته است. تمرکز اصلی این نمایشگاه به طور عمده بر معماری پهنه مرکزی ایران و شهرهای حاشیه کویر و بیابانی است. استفانو روسو، (Stefano Russo) معمار ایتالیایی که نمایشگاه بر اساس ایدهها و تحقیقات او در ایران شکل گرفته است، به معرفی فنون و روشهایی سنتی میپردازد که ایرانیان از گذشتههای دور برای آسان کردن زندگی در مناطق مرکزی و بیابانی ایران به کار بردهاند. روشهایی که بر گرما، خشکی، کم آبی و طبیعت خشن غلبه کرده و فضاهای ساخته شده را در شهرهای کهن به مکانهایی دلپذیر برای زندگی و آسایش تبدیل کرده است. این معمار ایتالیایی با همین دیدگاه به معرفی عناصری چون ایوان، بادگیر، ساباط، قنات، حوضخانه، حیاط مرکزی، آب انبار و یخچال در معماری ایرانی پرداخته است. معماری پایدار به اختصار به آنگونه از معماری گفته میشود که ملاحظات محیطی و سازگاری با اقلیم را مدنظر دارد و براساس بهرهبرداری موثر از منابع طبیعی طراحی و ساخته میشود. در مباحث نوین معماری پایدار سعی بر آن است تا اثرات منفی معماری جدید بر محیط زیست کاسته شود و در عوض با به کارگیری مواد و مصالح همگون با محیط و طراحی ویژه اقلیمی در مصرف انرژی صرفه جویی به عمل آید. یکی از الگوهایی که امروزه مورد توجه برخی از معماران جدید از جمله استفانو روسو، معمار ایتالیایی، و دیگر همکاران او قرار گرفته، تجربیات معماری گذشته در مناطق مختلف دنیاست. ایران به دلیل سابقه طولانی در معماری و همچنین شرایط ويژه اقلیمی، محل مناسبی برای رشد و توسعه شیوهها و فنآوریهایی بوده است که قابلیت انطباق با محیط پیرامون خود را داشتهاند.برخی از عناصر معماری سنتی ایران هم اکنون در طراحیهای جدید معماری مورد استفاده قرار گرفتهاند. از جمله «بادگیر» که در تعدادی از پروژههای استفانو روسو با معماری جدید تلفیق شده است. بخش دیگری از نمایشگاه به معرفی نحوه استفاده ایرانیان از انرژیهای موجود در طبیعت مانند آب و باد اختصاص یافته است. معرفی سازههای آبی شوشتر و آبشارهای باستانی آن و همچنین آسبادها یا آسیابهای بادی در منطقه خراسان جزو این ساختارها هستند. نمایشگاه سعی کرده تا مخاطبان ایتالیایی خود را دورن خانههای ایرانی در یزد و کاشان ببرد و به آنها نشان دهد در منطقهای چنین گرم و خشک چطور حیاط مرکزی با باغچه بندیهایش در تلطیف هوای درون خانه موثر بوده است. در معماری سنتی این منطقه همه چیز در خدمت تحمل پذیر کردن شرایط اقلیمی است. از کوچهها و ساباطها تا تقسیم بندی فضاهای درونی خانه برای استفاده در فصلهای متفاوت سال. حتا خشت و گل و کاهگلی که روی سقفها و دیوارها را میپوشاند، علاوه بر نقشهای اصلی خود، به عنوان عایق نیز عمل میکنند.
همزمان با برپایی نمایشگاه، کتابی نیز با عنوان «معماری پایدار در فلات قاره ایران» به زبان ایتالیایی منتشر شده است که به طور مفصلتر معماری و شهرسازی نواحی مرکزی ایران را معرفی میکند.
منبع : روزنامه جام جم | |
*اهداف و ا صول “ معماری پایدار“ یا {معماری سبز{
در راستای کاربرد مفاهیم پایدار و توسعه پایدار در معماری ، مبحث ”معماری پایدار“ یا ”معماری سبز“کوششی است برای حفظ محیط زیست ، آسایش برای انسانها.ساختمانی که کمترین ناسازگاری و مغایرت را با محیط طبیعی پیرامون خود ودر پهنه وسیع تر با منطقه و جهان دارد ، «ساختمان سبز» یا «پایدار» نامیده می شودکه هدف از طراحی این ساختمان ها کاهش آسیب بر روی محیط ، منابع انرژی و طبیعت است و شامل قوانین ذیل می باشد:
1. کاهش مصرف منابع غیر قابل تجدید
2. توسعه محیط طبیعی
3. حذف یا کاهش مصرف مواد سمی و یا آسیب رسان بر طبیعت، در صنعت ساختمان سازی
در معماري سنتي ايران، ساختمان براساس موقعيت جغرافيايياش از طريق سقفها، كاهش سطوح خارجي در برابر تابش آفتاب، ايجاد سايهبان، بادگیر و زيرزمينها، حياط مركزي، جان پناههاي سايهگستر، پنجرههاي رو به آفتاب انتخاب مصالح مناسب و... چنان با محيط خارج مقابله ميكند كه بهترين آسايش فضاي داخلي را بدون استفاده از دستگاههاي انرژي بر و آلودهكننده امكانپذير ميسازد.
استفاده معقول از منابع طبیعی و مدیریت مناسب ساختمان سازی به حفظ منابع طبیعی محدود و کاهش مصرف انرژی کمک نموده (محافظت از انرژی) و باعث بهبود کیفیت محیطی می شود. کیفیت اساس طراحی پایدار می باشد .
کیفیت مطلوب بدون توجه به طبیعت فراهم نمی شود و همچنین استفاده از مصالح با قابلیت ماندگاری طولانی نیز باید در نظر گرفته شود . رسیدن به استانداردهای بالای کیفیت ، امنیت و آسایش که در واقع سلامت انسانها را تأمین می کند از مهمترین اهداف معماری پایدار است که رسیدن به چنین شرایطی با استفاده از مدیریت کارآمد و به کار گیری آخرین تکنولوژی ها صورت می گیرد.
پس
معماری سبز یا پایدار ،بیان کنندۀ نوعی نگرش به معماری است که بر چند نکته اساسی اشاره دارد:
• کیفیت گرایی
• توجه به آینده
• توجه به محیط
که نشانگر این مطلب است که معماری پایدار دارای مفاهیم عمیقی است که پیوند دهنده انسان، طبیعت و معماری است.
*نمونه چند ساختمان با انرژی سبز !!!
وزارت کشور ولز
این ساختمان تماما از مصالح محلی قابل بازیافت ساخته شده است و درای سیستم تهویه طبیعی است. در حالیکه معمولا در ساختمان های دولتی از دیوار استفاده می شود در این سازه برای تاکید بر شفافیت همه چیز، از شیشه به جای دیوار استفاده شده است.
گلن هاوس
این ساختمان در سانتامونیکا کالیفرنیا بهترین نمونه از سازه های سازگار با محیط زیست است. این ساختمان برق و آب مصرفی خود را خودش تولید می کند و در آن بر مصرف بهینه انرژی تاکید شده است.
ساختمان هرست
این ساختمان 46 طبقه در نیویورک یک ساختمان سبز است. شکل منحصر به فرد آن باعث 20درصد صرفه جویی در فولاد مصرفی برای ساخت سازه شد. تنظیم نور در داخل ساختمان توسط حس گر های حساس به نور خورشید انجام می شود. در بیشتر مواقع سال هوای بیرون ساخنتمان برای تهویه مطبوع ساختمان استفاده می شود بنابراین این ساختمان 22 % کمتر دی اکسید کربن وارد هوا می کند.
ساختمان ایالتی سانفرانسیسکو
این ساختمان اولین برج در آمریکا است که در 70 درصد آن، سیستم تهویه مطبوع حذف شده است. نمای خارجی ساختمان که به صورت کامپیوتری کنترل می شود به تغییرات جوی حساس است و ساختمان را با شرایط محیط هماهنگ می کند. در همه جای این سازهسیستم تهویه طبیعی وجود دارد .
*دیروز...
در طول سال های گذشته شهرها به نحو حیرت آوری توسعه یافته اند. بدون آنکه به اصول معماری-شهرسازی گذسته چندان وفادار باشند.
در تمام این سال ها آنچه بر شهرها رفته است، نشانی ندارد از معماری بومی؛ معماری که بر اساس شرایط محیطی شکل گرفته و به آن وفادار بود؛ معماری که اگر با توسعه و رشد همراه بود، تنها با اتکا به منابع مختلف محیطی گسترش می یافت و بس. اما در این سال ها کسی نیست راهی بجوید به سال های گذشته.
در گذشته هر شهر یا مرکز جمعیتی با توجه به شرایط اقلیمی و منابع مختلف آبی، خاکی و طبیعی در محل خاص پی ریزی می شد، یا توسعه می یافت. اگر قرار بر توسعه و رشد بود، حتماً منابع مختلف طبیعی مورد توجه و بررسی قرار می گرفت. بسیاری از روستاهای کشور بر اساس همین دیدگاه جانمایی شده و بوجود آمدند.
بنابراین هر شهر با توجه به اقلیم خاص، می توانست تا اندازه ای مشخص توسعه یابد و از طرفی منابع محیطی موجود در آن مهمترین عامل برای توسعه هر شهر قلمداد می شد.
در شیوه معماری نیز این اقلیم و طبیعت و همچنین مصالح بومی بود که بر سیمای شهر تاثیر می گذاشت. اما. . .
هم اکنون شاهد این هستیم که تمام این دستاوردها به فراموشی سپرده شده است و در 3 دهه اخیر به دلیل خلل های مختلف، نتوانسته ایم معماری گذشته را بازیابیم.
*امروز...
وجود طرح های جامع در شهرهای کشور را اگرچه دیر اما بسیار امیدوارانه است رشد جمعیت بسیار زیاد که عمدتاً ناشی از مهاجرت بوده، سیمای شهری کشور را دگرگون کرده است؛ چرا که مردم بیشتر به سمت یک سرپناه بودند نه جایی مانند خانه.
واما دیروز در مقایسه با امروز!!
در گذشته اگر می خواستند خانه بسازند، آنقدر فرصت داشت که پاسخ تمام نیازهای بهره دار را بدهند. تمام آنچه یک فرد نیاز داشت در خانه اش طراحی می شد. به عنوان مثال یک طرح برای طراحی یک منزل در حدود 6 ماه وقت داشت. اما امروزه تنها به نیاز سرپناه بهره بردار توجه می شود. یعنی خانه تنها قرار است به عنوان سرپناهی باشد برای مردم. فقط همین. مسلما این تعریف که تنها در کمتر از یک هفته برای طراحی آن وقت گذاشته می شود نمی تواند نیازهای مختلف بهره بردار را تامین کند.
جمعیت زیاد شهرها باعث شد که رفته رفته این رویکرد به عنوان یک رویکرد مسلط درآید و اگر خانه ای یا بنایی در شهری ساخته می شود تنها با هدف سرپناه بودن ساخته شود. این جریان به مدت 3 دهه بر معماری کشور تسلط یافت و پاسخی بود به رشد نامتوازن جمعیت در شهرها. با وجود چیرگی در 3 دهه اخیر، هنوز سرپناه سازی همچنان ادامه دارد؛
به عبارتی در طول این سال ها اگرچه در ساخت بناها و ساختمان ها و حتی توسعه شهری، کمترین توجهی به جلوه های معماری گذشته نشد، اما جریان سرپناه سازی هم نتوانست موفق باشد؛ به عبارتی با وجود گذشت 3 دهه از این جریان هنوز هم به نیازهای جمعیت شهرها توجه نشده است و بخش عمده ای از آنها همچنان پاسخی مناسب برای نیازشان نیافته اند.
از طرفی در گذشته معماری ها بوم آورد بود و بر اساس مصالح محلی. به عنوان مثال مردم شمال از جنگل ها به عنوان منبع اصلی ساخت خانه استفاده می کردند. در عین حال رشد جمعیت آنقدر کم بود و متناسب با اقلیم که چندان آسیبی به جنگل ها وارد نمی آمد اما
با رشد بی رویه جمعیت در طول سال های گذشته ، دیگر این روند نیز دچار خلل شد.معماری بر اساس محیط از میان رفت.
هنگامی که سرپناه سازی رایج شد، مصالح غیر بومی از مناطق دوردست به شهرها آورده می شد؛ چرا که میزان مصرف با تقاضا یکسان نبود و مصالح بومی دیگر کفاف جمعیت در حال رشد شهرها را نمی داد.
با این وصف چندان عجیب نیست که معماری گذشته ما در این سال ها افول کند و جای خود را به ساختمان سازی های بی هویت بدهد؛ ساختمان هایی که در همه شهرها و در اقلیم های مختلف به یک شیوه ساخته می شوند و از مصالحی یکسان استفاده می کنند!!!
*معماری دیروز: عمده مصالح به کار رفته در بناهای قدیم ایران قابل تجدید و میتوان گفت بومی بوده اند. آجرهاوخشت ها قابلیت استفاده ی مجدد داشته و چوب ها قابل برگشت به چرخه های طبیعی می باشند.از موادسمی و مضربسیارکم استفاده شده و مصالح از دوام بسیار خوبی برخوردار بوده اند
*معماری امروز :
مصالح به کاررفته به ندرت قابل باز یافت بوده و مواد ومصالح سمی و مضردر آن بسیاردیده می شود. منابع اولیدمصالح ساختمانی گاه دارای اثرات مخربی بر محیط زیست بوده ودر کل بی توجهی به طبیعت چشمگیر است. البته در اندک سالهای اخیرتولیدات ساختمانی از روند بهتری در این مقوله برخوردار گردیده اند.
*ارزشهای ازیاد رفته معماری ایران در بهینه سازی مصرف انرژی
یكی از پایه های شكل گیری معماری ایرانی، اقلیم می باشد . كه براین اساس معماری مناطق كویری ، گرم ، مرطوب ، سرد هویت وساختار خود را می یافت و بر كالبد آنها معنا می بخشید . اما در جریان معماری به اصطلاح مدرن كه صرفا به قول نیچه رفتاری گله ای بیش نبود. باعث ازدست رفتن گوهر ناب معماری ایرانی كه در قرنها ممارست به ایدآلهای زمان و مكان دست یافته بودند پس زدیم و خودباخته معماری بدون محتوا گشته ایم . حال پس از تاراج معماری در اندیشه انیم تا با عناوینی چون معماری پایدار ، بهینه سازی و غیره كه خود نیز تقلیدی بیش از دیگران نیست، هویت ازدست رفته را به بناها و شهرهایمان بازگردانیم. ولی به قول حسن فتحی شایسته است .
قبل از ایجاد یا ارائه ی راه حل های مكانیكی ابتدا باید راه حل های سنتی درمعماری محلی را ارزیابی كرد: آنگاه این روش ها را پذیرفت یا برای تطبیق با ملزمات مدرن و پیشرفته آنها را اصلاح كرد. .. این فرایند می بایست بر پیشرفت های جدید درعلوم انسانی و فیزیك و نیز علوم همچون فن آوری مصالح ، آیرودینامیك ، هواشناسی و فیزیولوژی مبتنی باشد
با توجه به شكلگيري و تركيب معماري بومي مناطق مختلف ايران درمييابيم كه ويژگيهاي متفاوت هريك از اين اقليمها، تأثير فراواني در شكلگيري شهرها و روستاها و تركيب معماري اين مناطق داشتهاند. بنابراين دستيابي بر مشخصات اقليمي مناطق مختلف در ارائهي طرحهاي مناسب و هماهنگ با اقليم هر منطقه اهميت فراواني دارد.
ادامه دارد ...............
